Anne- Baba Tutumları

3. Anne- Baba Tutumları

        Genel olarak üç tip anne - baba tutumu üzerinde duracağız.

         a- Demokratik Anne - Baba Tutumu

        Ebeveyn tutumlarının en ideal olanıdır. Bu tarz çocuk yetiştirme biçimini seçen anne - babaların ilişkilerinde sevgi ve saygı hakimdir ve bu sevgiyi çocuklarına da hissettirirler. Bu tutumu benimseyen ailelerde çocuğa aile içerisinde eşit şartlar tanınmıştır. Bazı kararların alınmasında çocuğa da fikir danışılır. Fakat tüm bunları gerçekleştirirken aile, çocuk merkezli bir aile haline getirilmez. Çocuğa bazı sorumlulukları olduğu hatırlatılır. Aile çocuğa karşı sergilediği tutumlarda onun yaşını ve gelişim basamaklarını göz önünde bulundurur. Aile katı kurallar koymak yerine bazı prensipler geliştirir. Ayrıca eğitimde bedensel ceza kullanılmaz. Yanlış davranış sergileyen çocuklar sevgi yoksunluğu ile cezalandırılmazlar. Başarısızlıkları cezalandırmak yerine başarılar ödüllendirilir.

        Demokratik bir tutumu benimseyen bir aile içinde yetişen çocuklar; rahat, bağımsız, kendini ifade edebilen, temel güven duyguları gelişmiş, fikirlerini serbestçe söyleyebilen, girişimci, sorumluluk alabilen, yaratıcı, kendisine ve çevresine karşı saygılı, kendilerini gerçekleştirebilen bireyler olarak yetişirler.

        b- Aşırı Koruyucu - Himayeci Anne - Baba Tutumu

        Bu tarz tutumu benimseyen ebeveyn sürekli çocuğuna müdahale eder. Çocuk, anne-baba tarafından “sen yapamazsın”, “daha küçüksün, bu konuda fikir yürütemezsin” şeklinde birtakım engellemelerle karşılaşır. Çocuğun yaşı büyük dahi olsa ona ne yapması ve ne yapmaması gerektiğini hatırlatır. Çocuğun veya ergenin yapabileceği faaliyetleri engelleyerek, onun kendini tanımasına fırsat vermezler. Çocuklarını bağımlı bir şekilde yetiştirirler ve kendilerine bağlılıklarını kendi yaptıkları fedakarlıkların karşılığı olarak görürler.

        Aşırı koruyucu bir tutumla yetiştirilen çocukların, yetişkinliğe geçişte zorluk yaşadıkları tespit edilmiştir. Bu şekilde yetişen çocuklar yeterince girişimci olamaz ve bağımsız davranamazlar. Yeteneklerini açığa çıkarıp kendilerini gerçekleştiremezler.

        “Aşırı koruyucu tutum” içinde olan anneler çocukların bu bireyselleşme çabalarını engelleme yolunu seçmektedir. Bu engellemeler çoğu kez ergenin aile dışındaki dış dünyada karşılaşabileceği tehlikeli durumları abartılı olarak ona bildirmekle başlar. Böylelikle ergene sahip çıkarak onu eve bağlamaya çalışırlar. Aileden ayrılmasının anne - babayı üzeceği telkini de gencin eve bağlanmasını kolaylaştıran, ayrılıp gitmesini engelleyen ve bu tür girişimlerde suçluluk yaratan bir telkindir. Ebeveynden gelen bu tür çabalar, gencin bağımsızlığını ve “birey” olabilmesini engeller. ( Kulaksızoğlu, 1998 : 105 )

        c- Aşırı Baskıcı ve Disiplinli Anne - Baba Tutumu

        Bu tutumu benimseyen anne - babalar çocuklarına hakim olduklarını düşünürler ve hep onlara baskı uygularlar. Çocuktan sürekli kendilerine itaat beklerler ve bunu yapmayan çocuğu dayakla cezalandırırlar. Bu tutumdaki ailelerde bedensel ceza çok fazla vardır fakat bu tip hareketlere maruz kalan çocuklar “dayağımı yerim, ama yine de yaparım” düşüncesindedirler. Böyle ailelerde anne -  baba ilişkisi içerisinde hep korku hakimdir ve bu ailelerin genelinde baba otoriterdir.

        Aydın ( 1991 ), yaptığı araştırmada ailede yüksek baskı ve disiplin ortamının, çocuklarda kendini kabulü zayıflatıcı bir etkisi olduğunu saptamıştır. (Hatipoğlu, 1996 4 )

        Bu tutumla yetişen çocuklar güçsüzlere ( kendinden zayıflara ) karşı saldırgan, otoriteye karşı siliktir.

Anne Baba Tutumları ve Ergen

        Yapılan araştırmalarda orta ve üst sosyo-ekonomik ve kültürel seviyeli ailelerin genelde demokratik anne - baba tutumunu, alt sosyo-ekonomik ve kültürel seviyedeki ailelerin ise baskı - disiplin boyutundaki anne - baba tutumunu daha çok benimsedikleri tespit edilmiştir.

        Kulaksızoğlu ( 1985 )’ nun , İstanbul’ da lise son sınıftaki 150 ergen ve onların anne - babalarından oluşan 450 kişilik bir grup üzerinde, ergenlerin aileleriyle olan çatışmaları ve annelerinin çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişkileri inceleme amacı taşıyan araştırmalarında elde edilen bulgular şöyledir:

        Annelerin sosyo-ekonomik ve kültürel seviyeleri arttıkça onların “aşırı koruyucu” annelik tutumları azalmakta ve “demokratik davranma ve eşitlik tanıma tutumları” artmaktadır. Aynı şekilde annelerin sosyo-ekonomik ve kültürel seviyeleri arttıkça onların “baskı - disiplin” tutumlarında azalma olmaktadır. Anneleri “demokratik davranma ve eşitlik tanıma” tutumları gösteren ergenlerin genel sorunları, anneleri “aşırı - koruyuculuk” ve “baskı - disiplin” tutumları gösteren ergenlerin genel sorunlarına göre daha azdır. Aynı şekilde anneleri “demokratik davranma ve eşitlik tanıma” gösteren ergenlerin, aileleri ile çatışmaları, anneleri “aşırı koruyucu” ve “baskı- disiplin” tutumları gösteren ergenlerin aileleri ile çatışmalarından daha azdır. Anne ve babası ile çatışmaları çok olan ergenlerin genel sorunları da artmaktadır. Anne-babalar kızları ile, oğulları ile olan çatışmalarından daha az çatışma içindedirler. Alt sosyo-ekonomik ve kültürel seviyeli( SES ) ailelere mensup ergenlerin, orta ve üst SES’ deki ergenlere göre daha çok sorunları vardır. Aynı şekilde alt SES’ deki ailelere mensup ergenler, orta ve üst SES’ deki ailelere göre aileleri ile daha fazla çatışma içindedirler.

        Annenin çocuk yetiştirme tutumları ile ergenlerin benlik tasarım düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi maksadıyla orta öğretimde bulunan 619 öğrencinin üzerinde yapılan araştırmada bu iki değişken arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Annelerini “ilgili ve şefkat gösteren” ile “amaçlarına ulaşmada yardımcı olan” ve “tutarlı disiplin uygulayan” olarak algılayan ergenlerin benlik tasarımı puanları ile algıladıkları tutumlar arasında aynı yönde olumlu ilişkiler vardır. Buna karşılık benlik tasarım puanları ile duygusal cezalandırma davranışlarından alınan puanlar arasında ters yönde bir ilişki bulunmuştur. Koruyuculuk, fiziksel cezalandırma ve başarı için baskı boyutlarında elde edilen puanlarla benlik tasarım puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. ( Hatipoğlu, 1996 : 54 )

        Aynı örneklem üzerinde yapılan, annenin çocuk yetiştirme tutumlarının ergenin cinsiyetine göre farklılaşmasına ilişkin araştırmada, erkeklerin anneleri için algıladıkları “amaçlarına ulaşmada yardımcı olma” davranışına ilişkin puanların ortalamaları kızlarınkinden daha yüksektir. Anne için algılanan diğer davranış boyutları olan ilgi, şefkat gösterme, tutarlı disiplin, koruyuculuk, başarı için baskı ve duygusal cezalandırma puanlarının ortalamaları arasında kız ve erkekler açısından önemli bir fark saptanmamıştır. ( Hatipoğlu , 1996 : 55 )

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !